DANAS, 12.09.2004.

U “Sobi za šaputanje“ Kralja Aleksandra

Povratak u istoriju, u koju nas vodi Kraljevski dom, košta 285 dinara uz najavu u Turističkom savezu Beograda. Dostupan smrtnicima, nakon razdoblja povlašćenih, Broza i Miloševića.

Srbija je uhvatila još jedan korak sa Evropom. Juče je u okviru Dana evropske kulture otvoren srpski Versaj, dvor na Dedinju namenjen domaćim i stranim posetiocima. Tako pred smrtnicima padaju "tajne dvorca Karađorđevića". Prva grupa domaćih turista na najvišem brežuljku Dedinja, na površini od 135 hektara, mogla je da vidi umetničko i istorijsko nasleđe pohranjeno u Belom i Kraljevskom dvoru, ostavštinu kralja Aleksandra Prvog Ujedinitelja. Nakon 50 godina izgnanstva u dom svoje kraljevske porodice 13. jula 2001. godine vratio se njegov unuk Prestolonaslednik Alsksandar Karađorđević sa porodicom, a sada je ostvario san mnogih da dvor postane nacionalno dobro dostupno svima.

„Kada sam ušao prve noći u dom moga oca kralja Petra Drugog od uzbuđenja nisam mogao da spavam. Mislio sam da to nije stvarnost, ali jeste i ovde ću 21. septembra proslaviti 100 godina od krunisanja Kralja Petra Prvog. Doći će i moj sin princ Filip. On je prvi završio fakultet, a Petar i Aleksandar koji nastavljaju studije dolaze tek sledećeg leta”, objašnjava princ Aleksandar za "Dnevnik" tokom koktela na kojem je ugostio brojne novinare.

Politika u krvi

„Ovde u dvoru u kojem stanujem sa porodicom ima mnogo lepih soba. Ali ako odete u podrum, to je veličanstveni deo kompleksa, prepun živopisnih boja. Kada primamo goste, odlazimo dole da popijemo kafu posle večere. Imate utisak da ste u malom Kremlju. Moji gosti ostaju bez daha pred tom lepotom”, kaže domaćin uvodeći nas u tajne zidina svojih predaka.

Da je kojim slučajem neka od mnogobrojnih odaja fraicuskog Versaja dobila ime "soba za šaputanja", prva pomisao bi bila da je neki od Burbona tu zabavljao zanosnu madam, ne mora biti Pompadur. Velelepna suterenska prostorija s tim nazivom i fontanom koja šušti nije imala sličnu svrhu kod Ujedinitelja. Kod Srba je politika u krvi, pa i kod kralja. Tamo je Aleksandar Drugi, naš monarh ubijen u Marseju 1934. godine, razgovarao sa svojim ministrima i saradnicima o politici i budućnosti države. Tu ih, kaže njegov unuk, nije mogla čuti nijedna sobarica. Prisluškivanja je bilo i na srpskom dvoru, i to nije izum današnjice.

No, vratimo se u istoriju, u koju nas vodi kraljevski dom za 285 dinara i najavu u Turističkom savezu Beograda. Dostupan i smrtnicima, nakon razdoblja povlašćenih, Broza i Miloševića.

U suterenu su rezidencijalne prostorije opremljene u stilu kremaljskog Termalnog dvorca, sa svodovima i zidovima inspirisanim bajkom o Žarptici i motivima iz srpskih narodnih pesama. U ulaznom holu je bronzana skulptura koju je izvajala kraljica Marija. Uz Dvoranu Dušanove ženidbe, gde je i bilijar sala, tu je i čuvena vinoteka, koja sada služi kao sala za projekcije.

Kabineti, biblioteke, saloni...

„Jedna je od prvih na Balkanu. Moja deca jako vole filmove i mnogo vremena tu provode. Ja nisam veliki poklonik kinematografije”, objašnjava prestolonaslednik. Princ Aleksandar otkriva da najveći deo vremena provodi na spratu, gde je uz spavaće sobe, kraljevske i prinčevske apartmane, njegova kancelarija.

U pravnoj sobi u prizemlju održavam sastanke sa saradnicima, kao i u kancelariji moga oca i dede, dodaje princ dok razgledamo kraljev kabinet i biblioteku Kraljevskog dvora u renesansnom stilu, iz koje je tokom komunizma nestalo mnogo vrednih knjiga. U biblioteci su biste kralja Petra Drugog, autoportret u bronzi Ivana Meštrovića i portret Njegošev, rad Tome Rosandića. Prostorije u prizemlju su raskošno opremljene. Svečani hol je ukrašen kopijama fresaka iz Dečana i Sopoćana. Plavi salon je opremljen baroknim nameštajem sa originalnim francuskim goblenom iz 18. veka, ukrašen je i slikama među kojima dominira "Venera i Adonis" Nikole Pusena.

Ovaj salon dobio je ime po plavom "smirnov" tepihu koji daje dominantan ton, za razliku od sledeće prostorije koja blješti, a takav joj je i naziv: Zlatni salon. Kao i kraljevska trpezarija, opremljen je u renesansnom stilu. Mermerni stubovi nose raskošne kasetirane drvene tavanice sa bronzanim lusterima. Prostorije su ukrašene slikama Jakopa Palme Starijeg i Džordža Skota, kao i škrinjama i predmetima iz kraljevske zbirke. Pozlaćene škrinje krile su miraz koji se kroz tri kolena slivao u dom Karađorđevića, a svakako najvredniji je rumunske princeze Marije, pripadnice jedne od najstarijih kraljevskih kuća Evrope, koja je u Srbiju uz bogatstvo merljivo zlatom vratila nakon 13 kolena i lozu Nemanjića na srpski tron. S njom su Karađorđevići svoje skromno poreklo oplemenili, i krvlju vezali za najplemenitiju kraljevsku lozu.

Nestale srebrne kašike

Srebrnim escajgom koji je deo miraza kraljice Marije, kao i čuvenim porcelanskim posuđem (često snimanim u Titovo i Miloševićevo doba), služili su se svi koji su prodefilovali Dedinjem tokom 50 godina "ere crvenih". Zanimljivo je da su nestale sve kašike. Posetioci se s pravom pitaju ko js "zdimio" srebrne kutlače.

Iz Kraljevskog dvora kroz kolonadu stubova put vodi do Dvorske kapele posvećene svetom apostolu Andreju Prvozvanom, krsnoj slavi Karađorđevića. Kapela je sagrađena po uzoru na Kraljevu crkvu u Studenici, zadužbinu moćnog Milutina, i crkvu manastira Sv. Andreje na reci Tresci u Makedoniji koja je zadužbina kralja Vukašina. Oslikali su je ruski slikari. Princ veli da ustaje ranom zorom i sa najviše beogradske kote gleda rađanje sunca nad prestonicom.

Volim ovu zemlju i grad, narod koji je divan i pošten  kaže Aleksandar, dok nam pogled luta dvorskim parkom koji je uređen prema ideji Eduarda Andrea. U parku su uz niz pomoćnih zgrada i "seoska kuća" i bazen. Nedaleko od Kraljevskog, u tišini dedinjske udoline smešten je daleko od očiju Beli dvor, na kome se užurbano popravlja krov, posle čega se najzad šerpe i lonci neće podmstati po sobama zdanja za kišnih beogradskih dana. Zdanje je podignuto ličnim novcem Aleksandra Prvog Karađorđevića kao rezidencija za njegove sinove, prinčeve Petra, Tomislava i Andreju. Ubistvo je sudbinu njegovih sinova skrenulo drugim pravcem kada je Beli dvor završen, koristio ga je knez  namesnik Pavle Karađorđević, čiji nameštaj i veoma bogata kolekcija slika pružaju muzejski ugođaj. Centralni hol s portretom Aleksandra Ujedinitslja, rad Paje Jovanovića, može se pohvaliti delima Pusena, Simona Vujea i Fransoa Milea. U Velikom i Malom salonu u stilu Luja XV, čuvenom po kanabetu na kome je primao Milošević, izdvajaju se slike Jana Brojgela, Ričarda Boningtona, Antonija Kanaleta i Sebastijana Burdena. Bogata biblioteka sadrži knjige na više jezika. Ambijent odiše duhom zapadne Evrope što je baština regenta Pavla, za razliku od Kraljevskog dvora, u kome je jasno da je kralj Aleksandar Prvi bio srcem i dušom uz Sankt Petersburg.

Iz Centralnog hola stiže se na sprat koji ima pet apartmana. Do njih put vodi kroz galeriju nad holom, koja daje poseban šmek čitavom prostoru. U njoj je i jedan Rembrant. Jedan od najvećih srpskih poznavalaca istorije umetnosti princ Pavle bio bi duboko razočaran, jer su dva portreta koja su mu prodata kao delo najpoznatijeg flamanskog majstora, ipak rad njegovih učenika.

„Sve ovo će vratiti sjaj nakon restauracije, koja će potrajati jer su potrebne velike pare”, kaže domaćin princ Aleksandar Karađorđević.

Dragan Milivojević