Politika, 11.6.2011.

Kralj i Bartu - slika sa mnogo simbolike

Na Izložbi u Arhivu Jugoslavije predstavljene fotografije i dokumenti koji svedoče o jugoslovensko-francuskim odnosima u periodu od 1918. do 1941.

Fotografija srdačnog susreta Kralja Aleksandra Prvog Karađorđevića i ministra spoljnih poslova Francuske Luja Bartua, snimljena u Marseju 1934, neposredno pre atentata, inače jedan od eksponata na izložbi Jugoslovensko-francuski odnosi 1918-1941" otvorenoj u ArhivuJugoslavije u Beogradu, stavljena je na naslovnu stranu kataloga koji prati ovu izložbu, kao i na plakat. Ne bez razloga. Ova slika simbolizuje vrhunac prijateljstva Srbije i Francuske, uspostavljenog još u 19. veku i ojačanog tokom Prvog svetskog rata. Atentat u Marseju, u kome su obojica poginuli, za mnoge posmatrače jugrslovensko-francuskih odnosa, označavao je kraj jednog prijateljstva. „Marsejski atentat", koji obuhvata fotografije snimljene 9. oktobra 1934. u Marseju, kao i one neposredno posle atentata i sa sahrane kralja Aleksandra Prvog, samo je deo ove izložbe koja, dokumentima i fotografijama, svedoči o jugoslovensko-francuskim odnosima između dva svetska rata. Od dokumenata koji svedoče o Konferenciji mira u Parizu i francuskom priznanju Kraljevine Srba, Hrvata i Slovenaca 1919, preko onih koji svedoče o diplomatskim odnosima Francuske i Jugoslavije, o spomenicima i obeležjima, kulturno-prosvetnoj saradnji, pa sve do vremena jačanja nacizma u Evropi, saznajemo dosta o dinamici odnosa između dve zemlje.

Zdravko Ponoš, pomoćnik ministra spoljnih poslova Srbije, koji je otvorio ovu izložbu, posebno je skrenuo pažnju na izloženi dokument o prijateljskom sporazumevanju između Kraljevine SHS i Francuske republike iz 1927, podsećajući na nedavni Sporazum o strateškom partnerstvu i saradnji između Srbije i Francuske potpisan prilikom posete Borisa Tadića Parizu. Na izložbi je, dakle, reč o veoma značajnom periodu u diplomatskim i sveukupnim odnosima Srbije i Francuske, koji se, to ne treba zaboraviti, temeljio pre svega na tradiciji srpsko-francuskog „bratstva po oružju" iz vremena Prvog svetskog rata, kao što je predstavljao i nastavak veza uspostavljenih između Srbije i Francuske još u 19. veku. Da podsetimo samo da bliske veze između Srbije i Francuske postoje još od Prvog srpskog ustanka. Ako zavirimo u istoriju, francuski izveštaji sa srpskog tla posle Prvog srpskog ustanka bili su puni laskavih ocena o hrabrosti Srba i Karađorđa uprkos tome što je zvanična francuska politika imala negativan stav prema ovom događaju. Upravo zahvaljujući francuskoj diplomatiji, Srbija sredinom 19. veka izlazi iz političke anonimnosti, a čitava plejada poznatih pisaca, publicista i javnih radnika u Francuskoj razmatra srpska pitanja. Simpatije su uzajamne i Srbi rado odlaze na školovanje u Pariz, odakle donose liberalne ideje.

Prijateljstvu Srba i Francuza doprineli su i pesnici Žan Rišpen, Edmon Rostan, Anri de Renjije, kao i intelektualci Emil Oman, Viktor Berar, Ernest Deni... Nada Petrović, načelnik u Arhivu Jugoslavije i uz dr Gojka Malovića autora pomenute izložbe, podseća da je prvo diplomatsko predstavništvo - Poslanstvo Kneževine Srbije u Parizu otvoreno 1879.godine, dok je Francuska još od 1839. imala svog diplomatskog predstavnika u Srbiji. Još za vreme Prvog svetskog rata, potpisane su Konvencija o školovanju srpskih đaka u Francuskoj 1916. godine i Uredba o školovanju i vaspitanju srpske školske omladine u Francuskoj, doneta na Krfu 1917. Kraj Prvog svetskog rata zatekao je'" Srbiju i Francusku ne samo kao osvedočene vojne saveznike već i kao prijatelje. Srbija, francuski saveznik, žrtvovala je svoju državnost 1918. za stvaranje nove države Kraljevine Srba, Hrvata i Slovenaca, ističe Nada Petrović.

Prema rečima dr Stanislava Sretenovića, autora uvodnog teksta u katalogu ove izložbe, opšta situacija u Evropi između dva svetska rata umnogome je uticala na jugoslovensko-francuske odnose. Francuska je I u 19. i prvoj polovini 20. veka bila velika evropska sila, čiji su se „ interesi na Balkanu poklapali sa srpskim nacionalnim i drugim državnim interesima. Kraljevina SHS nastala kao plod srpskofrancuskih odnosa za vreme rata, bila je novi činilac na političkoj karti Srednje Evrope i Balkana i sa dinastijom Karađorđevića i Kraljem Aleksandrom na čelu, bila je jedan od stubova prevlasti Francuske u Evropi. Međutim, istorijski procesi međuratne Evrope ubrzo su pokazali svu složenost i slojevitost odnosa Francuske i nove Kraljevine SHS. Sretenović navodi svedočanstvo Remona Brižera, francuskog diplomate, o bolu Beograda i cele Srbije zbog kapitulacije Francuske 1940. Brižer je zabeležio „izraze saučešća mnogih Srba zbog tragičnih događaja u Francuskoj: tišinu žalosti koja se nadvila nad Beogradom, bukete cveća koje su građani spontano stavljali na Spomenik zahvalnosti Francuskoj na Kalemegdanu, crne kravate koje su nosili mnogi ljudi prestonice..."

Izložba, čijem otvaranju su prisustvovali ambasadori više zemalja, među njima i Filip Siter, otpravnik poslova Francuske u Beogradu, kao i Prestolonaslednik Aleksandar Karađorđević i Princeza Jelisaveta, potomci Kralja Aleksandra i Princa Pavla, traje do 15. avgusta.