MONARH NA ČELU DRŽAVE

ninkovic1

01/03/2017

Vaša Kraljevska Visočanstva, uvaženi članovi Krunskih tela i gosti,

Pogrešno je postavljati pitanje oblika državnog uređenja tako da se republikansko  suprotstavlja monarhijskom obliku državnog uređenja. Takav način rasprave raspaljuje strasti onih koji misle da su monarhisti i onih koji za sebe drže da su republikanci. Međutim, malo ko razume o kakvom se zaista pitanju raspravlja, jer i jedni i drugi imaju u vidu monarhije iz davno prošlih vremena kada su kraljevi bili vojskovođe i vladari bezmalo neograničenih ovlašćenja, a republikanci pokret potisnute građanske klase za oslobođenje od apsolutne vlasti monarha koja je ponekad prelazila u tiraniju.

Međutim, nijedna evropska monarhija u  XXI  veku nije despotija niti tiranija, nego su to države sa najrazvijenijim oblikom demokratije i zavidno visokim stepenom ljudskih prava i sloboda, uključujući i socijalnu zaštitu građana. Osim Švedske, Norveške, Holandije, Belgije, Španije i Engleske to može da se kaže i za monarhije u Kanadi, Novom Zelandu, Australiji i Japanu. Do toga je došlo ustavnim razvojem koji je postepeno prenosio kraljevske prerogative na parlament i vladu, tako da su sada, na kraju procesa, monarsi ostali na čelu države, ali bez vlasti.

Pa kakva je onda njihova uloga?

U nekim evropskim republikama koje  imaju monarhističku tradiciju ozbiljno se razmišlja o prednostima monarhije. Postavlja se pitanje da li je bolje na čelu države imati monarha ili izabrano lice.

Kada se na opštim izborima biraju predsednik republike, i narodni poslanici koji posle biraju vladu, onda imamo dva centra moći koji oba imaju političku snagu i legitimitet stečen na izborima. Zbog te izjednačene političke moći može se dogoditi da jedan od ta dva centra preuzme na sebe ovlašćenja i poslove drugog. Kod nas gde se  i predsednik republike i narodna skupština nalaze u rukama jedne stranke, odnosno koalicije okupljene oko jedne stranke, granice nadležnosti su se pomešale, pa nije sasvim jasno da li se spoljna politika vodi iz ministarstva za inostrane poslove ili iz Predsednikovog kabineta.Takođe se i politika prema Kosovu i Metohiji formira kako u kabinetu Predsednika tako i u Narodnoj skupštini i Vladi. Osim što se postavlja pitanje poštovanja Ustava, odnosno poštovanja pravnog poretka u zemlji, to mešanje nadležnosti ne predstavlja veliki politički problem sve dok  Predsednik Republike ne postane ličnost koju ne podržava većina u Narodnoj skupštini. U tom slučaju bi nepoštovanje Ustava i arbitrarno mešanje nadležnosti moglo da  dovede do paralize državne vlasti i ustavne krize.

Ukoliko bi se, pak, na čelu države nalazio monarh, on ni po Ustavu ni po svojoj političkoj snazi, ne bi mogao da se meša ni u kreiranje niti u sprovođenje politike. Tada bi bilo jasno da se centar političke moći nalazi i vlast vrši u Narodnoj skupštini i u Vladi.

Kod nas se priprema promena Ustava, pa treba iskoristiti priliku da se  ozbiljno razmotri  pitanje da li je bolje na čelu države imati izabrano lice ili monarha. Izabrano lice, da bi bilo izabrano, mora da vodi političku kampanju ili da pripada jednoj od političkih stranaka, pa se postavlja pitanje da li će da obavlja  svoja ustavna ovlašćenja prvenstveno u interesu stranke kojoj pripada ili nepristrasno u interesu svih građana.Takođe se postavlja pitanje da li ga svi građani  prihvataju kao svoga predsednika, ili i dalje neki u njemu vide svog političkog protivnika.

Monarh na čelu države ne bi  imao obavezu ni prema jednoj političkoj stranci, a u narodu bi bilo prihvaćen kao oličenje i simbol države.

Da bi se to postiglo ne bi trebalo raspisivati izbore ili referendum, jer bi čak i mali broj glasova neuspelom kandidatu dao političku moć i težinu. Pogotovo ako bi broj zadobijenih glasova bio veliki ili nadpolovičan to bi dovelo do istog rezultata kao kod izabranog predsednika. Monarh treba da se nađe na čelu države po istorijskom pravu. Istorijsko pravo bi imala da potvrdi Narodna skupština. Time bi monarh bio dovedeno na čelo države bez političke moći, dakle bez moći da utiče na vođenje politike i donošenje političkih odluka.

Pre svega monarh bi bilo simbol države. On bi bio simbol kontinuiteta postojanja nacije i države i narodnog jedinstva. Niko ne bi imao pravo niti razlog da grdi simbol, odnosno državu, nego bi morao svoje kritike da uputi vladi i partijama na vlasti.

Monarh bi štedeo vreme političarima i državnicima, jer bi on obavljao sve protokolarne dužnosti, kao što su prijem ambasadora i njihovih akreditivnih pisama, drugih protokolarnih obaveza, prijema poglavara stranih država, putovanja u protokolarne posete u inostranstvo i prisustvovanje raznim svečanostima u zemlji.

Danas se političari otimaju da preseku traku na otvaranju novog mosta, novog puta ili nove škole i na taj način na novcu poreskih obveznika neopravdano stiču mesto u medijima i nezasluženi ugled u narodu. Takve dužnosti bi trebalo da preuzme na sebe monarh kao simbol države i predstavnik svih građana, bez sticanja bilo kakvih političkih poena, čime bi i taj specifičan oblik korupcije iščezao.

Najzad, politička borba bi izgubila malo od svoje oštrine i ostrašćenosti, jer bi nominalno najviše mesto u državi bilo zauzeto, pa bi političari mogli da se takmiče samo za drugo mesto u državi.

Troškovi održavanja monarhije ne bi nadmašili sadašnje troškove održavanja predsedništva države, a mogli bi biti i znatno manji, jer monarhu sa ograničenim dužnostima i malim ovlašćenjima ne bi bila potrebna velika kancelarija i brojni savetnici i sekretari. Kao primer može da se navede da u Engleskoj troškovi monarhije iznose oko 100 dinara po glavi stanovnika godišnje.

U ime gospode koja su imenovana u pojedina savetodavna tela Krune, u ime odlikovanih i u svoje lično ime ovim izražavam našu blagodarnost Njihovim Kraljevskim Visočanstvima.

U Beogradu, 14. februara 2017. godine.

Đurđe Ninković, advokat

Član Krunskog saveta

Zamenik ministra pravde 2001. godine.